Καρκίνος του πνεύμονα - H έγκαιρη διάγνωση μπορεί να αλλάξει την πορεία της νόσου

Κάπνισμα: ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου

Το κάπνισμα αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα κινδύνου. Ο καπνός περιέχει καρκινογόνες ουσίες που προκαλούν βλάβες στα κύτταρα των πνευμόνων. Όσο περισσότερα τσιγάρα καπνίζει κάποιος και όσο περισσότερα χρόνια συνεχίζει, τόσο μεγαλύτερος γίνεται ο κίνδυνος. Δεν υπάρχει ασφαλής ποσότητα καπνίσματος, ενώ τα «ελαφριά» τσιγάρα δεν προστατεύουν από τον καρκίνο. Τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι ακίνδυνα: εκθέτουν τον χρήστη σε τοξικές ουσίες, ορισμένες από τις οποίες είναι καρκινογόνες, ενώ οι μακροχρόνιες επιπτώσεις τους στην υγεία παραμένουν υπό μελέτη.

Η διακοπή του καπνίσματος είναι το σημαντικότερο βήμα πρόληψης και έχει όφελος σε κάθε ηλικία. Με την πάροδο του χρόνου μειώνει τον κίνδυνο σε σύγκριση με τη συνέχιση του καπνίσματος, χωρίς όμως να τον μηδενίζει. Ένας πρώην καπνιστής μπορεί επομένως να εξακολουθεί να χρειάζεται προσυμπτωματικό έλεγχο (screening).

Κίνδυνο έχουν και όσοι εκτίθενται στον καπνό άλλων. Επιπλέον παράγοντες είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση, η επαγγελματική έκθεση σε αμίαντο και άλλες καρκινογόνες ουσίες, καθώς και το ραδόνιο, ένα φυσικό ραδιενεργό στοιχείο που μπορεί να συσσωρεύεται σε κτίρια. Το οικογενειακό ιστορικό και ορισμένες χρόνιες παθήσεις των πνευμόνων επίσης συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο. Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους που δεν κάπνισαν ποτέ. Σύμφωνα με το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου, περίπου το 10–20% των ανθρώπων που εμφανίζουν καρκίνο του πνεύμονα δεν έχουν καπνίσει ποτέ, με το ποσοστό να διαφέρει ανά χώρα και πληθυσμό. Ανεξάρτητα από το αν ο ασθενής είναι καπνιστής ή μη καπνιστής, χρειάζεται τη σωστή φροντίδα και υποστήριξη, χωρίς ενοχές ή στιγματισμό.

Τα συμπτώματα μπορεί να αργήσουν να εμφανιστούν

Στα αρχικά στάδια, ο καρκίνος του πνεύμονα συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Κάποιος μπορεί να εργάζεται, να ασκείται και να ζει φυσιολογικά, ενώ υπάρχει ήδη ένας μικρός όγκος. Η αναμονή μέχρι να εμφανιστεί πόνος ή έντονη δύσπνοια μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση.

Συμπτώματα που χρειάζονται αξιολόγηση είναι ο βήχας που επιμένει ή αλλάζει χαρακτήρα, το αίμα στα πτύελα, η δύσπνοια, ο πόνος στο στήθος, η επίμονη βραχνάδα και οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού. Ανεξήγητη απώλεια βάρους, μειωμένη όρεξη ή επίμονη κόπωση μπορεί επίσης να αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια.

Αυτές οι ενοχλήσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο, αλλά δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο κάπνισμα, στην ηλικία ή σε ένα «κρυολόγημα». Ιδιαίτερα το αίμα στα πτύελα χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, απαιτείται διαγνωστική διερεύνηση.

Αξονική χαμηλής δόσης: έλεγχος πριν από τα συμπτώματα

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος (screening) αναζητά τη νόσο σε ανθρώπους που δεν έχουν συμπτώματα. Για τον καρκίνο του πνεύμονα, το τεκμηριωμένο εργαλείο είναι η αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης ακτινοβολίας, γνωστή ως low-dose CT ή LDCT. Όπως η μαστογραφία χρησιμοποιείται για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού, έτσι η αξονική χαμηλής δόσης βοηθά να εντοπιστεί ο καρκίνος του πνεύμονα πριν εμφανιστούν συμπτώματα, σε ανθρώπους με αυξημένο κίνδυνο. Μπορεί να εντοπίσει μικρές αλλοιώσεις στους πνεύμονες, πριν προκαλέσουν ενοχλήματα. Σε κατάλληλα επιλεγμένα άτομα υψηλού κινδύνου, ο τακτικός έλεγχος μειώνει τον κίνδυνο θανάτου από τη νόσο.

Η εξέταση είναι σύντομη και ανώδυνη, συνήθως χωρίς ενδοφλέβιο σκιαγραφικό. Χρησιμοποιεί μικρότερη δόση ακτινοβολίας από μια συμβατική αξονική θώρακος. Η απλή ακτινογραφία θώρακος δεν αποτελεί ισοδύναμο εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου.

Ποιοι πρέπει να συζητήσουν τον έλεγχο με τον πνευμονολόγο;

Ο έλεγχος δεν συστήνεται σε όλους. Σύμφωνα με τα ευρέως χρησιμοποιούμενα κριτήρια της αμερικανικής επιτροπής πρόληψης USPSTF, συνιστάται ετήσια αξονική χαμηλής δόσης σε άτομα χωρίς συμπτώματα που πληρούν όλα τα παρακάτω:

• Είναι ηλικίας 50–80 ετών.
• Έχουν ιστορικό καπνίσματος τουλάχιστον 1 πακέτου την ημέρα για 20 χρόνια ή αντίστοιχη ποσότητα κατανάλωσης τσιγάρων.
• Καπνίζουν ακόμη ή έχουν διακόψει μέσα στα τελευταία 15 χρόνια.

Απαραίτητο είναι ο εξεταζόμενος να μπορεί και να επιθυμεί να υποβληθεί σε περαιτέρω διερεύνηση και θεραπεία, εάν χρειαστεί. Για ανθρώπους που δεν κάπνισαν ποτέ, δεν συστήνεται συνήθως καθολικός έλεγχος με αξονική μόνο λόγω ανησυχίας ή οικογενειακού ιστορικού.

Ένα εύρημα στην αξονική δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο. Τις περισσότερες φορές τα ευρήματα που διαπιστώνονται στην αξονική είναι καλοήθη και χρειάζονται μόνο παρακολούθηση. Αν κριθεί απαραίτητο, μπορεί να χρειαστεί η διενέργεια περισσότερων εξετάσεων. Γι’ αυτό χρειάζεται οργανωμένη παρακολούθηση από πνευμονολόγο και ακτινολόγο. Μια φυσιολογική εξέταση δεν προστατεύει για πάντα. Ο έλεγχος συμπληρώνει τη διακοπή του καπνίσματος· δεν την αντικαθιστά.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου, το στάδιο, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όγκου και τη γενική υγεία του ασθενούς. Σχεδιάζεται από ομάδα ειδικών, με συμμετοχή του ίδιου του ασθενούς.

Η χειρουργική επέμβαση αφαιρεί τον όγκο και αποτελεί βασική επιλογή σε κατάλληλες περιπτώσεις πρώιμης νόσου. Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί ακτινοβολία για να καταστρέψει καρκινικά κύτταρα και μπορεί, μεταξύ άλλων, να αντιμετωπίσει εντοπισμένους όγκους όταν η επέμβαση δεν είναι εφικτή. Η χημειοθεραπεία χρησιμοποιεί φάρμακα που δρουν στα καρκινικά κύτταρα και μπορεί να συνδυαστεί με άλλες θεραπείες.

Η στοχευμένη θεραπεία δρα σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων, όταν ειδικές εξετάσεις δείξουν ότι υπάρχει κατάλληλος στόχος. Η ανοσοθεραπεία βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να πολεμήσει τον καρκίνο. Δεν είναι όλες οι θεραπείες κατάλληλες για όλους. Οι σύγχρονες επιλογές προσφέρουν σε πολλούς ασθενείς καλύτερο έλεγχο της νόσου και μεγαλύτερη επιβίωση, μαζί με υποστήριξη για τα συμπτώματα και την ποιότητα ζωής.

Το μήνυμα αυτού του Νοεμβρίου είναι απλό: αποφεύγουμε το κάπνισμα, ζητάμε βοήθεια για τη διακοπή του και συζητάμε έγκαιρα αν χρειαζόμαστε έλεγχο. Δεν περιμένουμε τα συμπτώματα για να επισκεφτούμε τον ειδικό.